Laag Soeren les Baines

Tussen 1927 en 1932 schreef een zekere Amja (pseudoniem?) 42 artikelen onder de titel Van den Veluwezoom in het Algemeen Handelsblad.
Stukjes o.a. genaamd  Zomergasten, Natuurschoon en industrie, Dieren – Doesburg, Niet klagende boeren, Een knus zwembad en Laag Soeren les Bains.
Op 19 augustus 1930 verscheen deze bijdrage.
Integraal wordt dit nu getoond.
De foto van de inhalatorium is een oude Duitse ansichtkaart.

Van den Veluwezoom.

Laag Soeren les Bains.

Een van de aantrekkelijkste dorpen der gemeente Rheden is het rustige Laag Soeren.
Het landelijke lokaaltje van Dieren naar Apeldoorn is er de snelste verbinding met de buitenwereld, voorts ligt het aan het Apeldoorn-Dierensche kanaal, terwijl het met twee goede, hoewel voor
verbetering vatbare, wegen aan Dieren gehecht is, waarvan het ruim vier kilometer verwijderd ligt.

Als pensionplaats geniet Laag Soeren een groote reputatie bij minnaars van bosschen.

Kennelijk gaat het geheel in de bosschen schuil , zoodat wie er logeert de deur slechts behoeft uit te stappen om te vinden wat hij zoekt.

En dan is er de belangrijkste instelling: de geneeskundige badinrichting.

Haar vriendelijke gebouwencomplex  ligt bescheiden achteraf, nochthans beheerscht haar bestaan het gansche dorp, al was het slechts door de straatnamen:

Priesznitzlaan,
Prof. Huet-,
Prof. Pel-,
Prof. Winternitz-,
Prof. Stokvislaan,
Boerhaaveweg enz., zij spreken genoeg.

Minder verklaarbaar tusschen deze beroemdheden zal echter velen de naam Jut van Breukelerwaardweg voorkomen, omdat men het bestaan der inrichting accepteert als voldongen feit, zonder over haar ontstaan te denken.

Toch zonder den heer Jut van Breukelerwaard zou Laag Soeren zijn badhuis niet hebben.
Onder de ouderen zijn er nog, die zich hem herinneren als ouden heer met moeilijken gang.
Omstreeks 1840 leed deze oeconoom ernstig aan reumatiek en geen geneesheer bleek in staat hem van zijn pijnen te verlossen.

Toen begaf hij zich naar Grafenberg in Oostenrijksch Silezië, waar de landhuishoudkundige Vincenz Priesznitz, de befaamde grondlegger der modern koudwaterbehandeling, zijn op practische ervaringen berustende en met succes  bekroonde proefnemingen deed om koud water toe te passen ter bestrijding van de meest uiteenlopende ziektetoestanden.

De heer Jut van Breukelerwaard was een der velen, die Priesnitz blijvend dankbaar warden voor een duurzame genezing, want al bleef de vergroeiing, welke oorzaak was van zijn enigszins gebrekkig loopen, de pijn verdween.
Toen rijpte het plan in hem, de toepassing der waterkuur in ons eigen land mogelijk te maken.
Op 1 Januari 1849 werd in het huis waar thans hotel  Dullemond gevestigd is, de Laag Soerensche badinrichting geopend.
De leiding werd in handen van een geneesheer gelegd en over de resultaten kon men aanvankelijk reeds tevreden zijn.
De dankbare patiënt van den Sileziër verlangde een absolute navolging van de door Priesznitz gevolgde methode, zooals hij die had leeren kennen.
De dokter aanvaardde wel het principe, dat hij echter naar zijn eigen wetenschappelijke inzicht wilde ten uitvoer leggen.
Gevolg voortdurende wrijving tusschen den stichter en den leider, waaruit een zoo ingrijpend ongenoegen voortvloeide, dat de laatste reeds in 1853 het bijltje er bij neergooide.
Het leek er op, of het einde der zoo mooi bedoelde onderneming voortijdig gekozen was: geen geneeskundige werd bereid gevonden de leiding over te nemen en tot 1869 bleef de inrichting gesloten.
In dat jaar werd ze heropend door en gerepatrieerd officier van gezondheid O.I.L. dr. Molenaar.
Het uitbreken van den Fransch-Duitschen oorlog had tot gevolg dat vele zieken, die anders naar het buitenland zouden zijn gegaan, nu genezing zochten en daar vonden te Laag Soeren.
De goede naam der geneeskundige badinrichting werd hierdoor gevestigd en de toenemende stroom van patiënten leidde in 1875 of 1876 tot het constitueeren van een stichting onder een curatorium van zeven personen.
Tot op den tegenwoordige dag vervult het curatorium geheel belangenloos zijn functie.
In 1879 stierf de heer Jut van Breukelerwaard.
De stichting, die den aan het Nieuwe Testament ontleenden naam ,,Bethesda’’’ draagt, omvat een grondoppervlakte van 400 ha.
Daarop bevinden zich , behalve het groote sanatorium, het kleine ,,Sprengenoord’’ en een uitgestrekt park, eenige hofsteden en wasscherijen, waarvan de opbrengst uitsluitend ten bate van de inrichting mag worden aangewend,
De eenige inkomsten, waarover ,,Bethesda’’ beschikt, buiten patiëntengelden.
Een rondgang door het groote badhuis wordt in zekeren zin tot een openbaring, door de onvermoede tegenstelling met het tusschen de boomen dommelende dorpje, waar het gevestigd is.
De idyllische landelijkheid van Laag Soeren wekt herinneringen aan bedsteden en petroleumlampen, aan breede schouwen met haardvuren, rieten daken en waterputten met een akkertje.
In deze, voor de stichting ideale omgeving verrast de aanwezigheid van een op zijn gebied bijkans volmaakt met de modernste vindingen geoutilleerd huis.
De heer Jut van Breukelerwaard heft zeker niet kunnen droomen van een inhalatorium als hier aanwezig si, of een gymnastiekzaal voor special oefeningen, van koolzuurbaden, electrische lichtbaden os van een viercellenbad.Laag Soeren les Baines
Of van een diathermietoestel ter verwarming der gewrichten zooals hier te lande het eerst op ,,Bethesda’’ werd toegepast.
De hoogtezon welke velen door eigen ervaring hebben leeren kennen en waardeeren is reeds vieux jeu in vergelijking met de nieuwste bestralingsinstrumenten, welke hier aanwezig zijn.
Niet slechts op dit gebied is ,,Bethesda’’ up to date, ook het huiselijk leven der patiënten wordt hun zoo prettig mogelijk gemaakt.
Daarvan getuigt de inrichting der kamers, recreatiezalen, speelzaal met biljart, sjoelbak e.d., lees- en schrijfzaal, bibliotheek, de zelf te bedienen lift, draaibare buiten- en binnenlighallen.
Ook Priesznitz zal nimmer vermoed hebben, dat zijn koudwaterkuur tot dit alles heft kunnen uitgroeien.
AMJA.

Soerens Belang Laag Soeren Sprengenhus